'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor fred neerhoff » zo 26 feb 2012, 10:12

Adriaan Koerbagh (1632-1669) was een onverschrokken strijder voor het vrije woord. Anders dan zijn Amsterdamse geestverwant Spinoza (1632-1677) die voor een internationaal podium in het Latijn schreef, richtte Koerbagh zich ongemaskerd en welbewust tot het grote publiek van de Republiek.

Na een academische promotie in de geneeskunde en de rechten, schreef hij drie boeken waarvan 'Een Bloemhof Van Allerley Lieflykheyd Sonder Verdriet' uit 1668 veruit de meeste aandacht trok. Dit provocatieve boek volgde op zijn eerste boek ' 't Nieuw Woorden Boek der Regten' uit 1664 dat, zoals de titel al zegt een verklarend woordenboek was van Latijnse rechtsgeleerde termen.

Naast een aanbeveling voor vakgenoten om - zoals hij in zijn inleiding schreef - in hun moerstaal te spreken, had Koerbagh met zijn 't Nieuw Woorden Boek ook een politiek doel voor ogen. Hij wilde korte metten maken met het verhullende juridische jargon waarmee de regenten klasse zich bediende en handhaafde.

Naar de schijn was Een Bloemhof eveneens een woordenboek - nu meer algemeen voor bastaardwoorden, inclusief medisch en theologisch vakjargon - maar was in werkelijkheid een 672 bladzijden tellende, alfabetisch geordende bestrijding van elk mystificerend dogmatisme en in het bijzonder dat van de christelijke godsdienst. Daarbij beperkte Koerbagh zich niet slechts tot een droge opsomming van trefwoorden, maar vulde zijn vaak originele vertalingen doorgaans aan met scherpzinnige en spottende uitleg.

De twee verschillende drukken van Een Bloemhof verschenen ofwel onder het pseudoniem Vreedenrijk Waarmond ofwel onder Koerbagh's eigen naam. Ook bestaan er exemplaren waarin beide namen zijn vermeld. De naam van de drukker werd verzwegen of was fictief.

Zijn laatste boek 'Een Ligt Schijnende in Duystere Plaatsen' had dezelfde strekking als Een Bloemhof maar was zoals Spinoza's Ethica een meer systematisch filosofisch werk.[Zie daarvoor ook het gelijknamige topic op dit forum.]

Adriaan Koerbagh heeft de verspreiding van zijn laatste boek echter niet kunnen meemaken. De publicatie van Een Bloemhof was voor de Amsterdamse kerkenraad al zwaar over de schreef en vormde het startsein voor zijn uiteindelijke arrestatie op 18 juli 1668 te Leiden.

Al kort na zijn arrestatie werd wegens het uitspreken, schrijven en laten drukken van godslasterlijke vertogen op 27 juli 1668 een barbaarse straf tegen hem geëist: 1. afhakken van de rechterduim, 2. doorboren van de tong met een gloeiende priem, 3. een veroordeling in de kosten, en 4. dertig jaar opsluiting.

Nog diezelfde dag werd Adriaan Koerbagh door de civiele autoriteiten veroordeeld tot: 1. tien jaar opsluiting, 2. daarna tien jaar verbanning uit Amsterdam , 3. een boete van 4000 gulden, en 4. een veroordeling in de kosten van 2000 gulden.

Omstreeks 15 oktober 1669 stierf Adriaan Koerbagh op 37-jarige leeftijd in gevangenschap in het Amsterdamse (zgn. gewillige) Rasphuis, vermoedelijk als gevolg van uitputting.

Naar het schijnt zijn er nog slechts drie exemplaren van ’t Nieuw Woorden Boek in openbare collecties in Nederland bekend. De meeste exemplaren van Een Bloemhof en op twee na alle manuscripten van Een Ligt werden door de Hollandse autoriteiten in beslag genomen en vernietigd.

Bronnen
Meinsma, K. O., 'Spinoza en zijn kring', Martinus Nijhoff, 1896
Van Moerkerken, P.H., 'Een strijder voor het vrije denken', Van Oorschot, 1948
Vandenbossche, Hubert, 'Adriaan Koerbagh en Spinoza', Mededelingen XXXIX vanwege het Spinozahuis, Brill, 1978
Sanders, Ewoud, 'Woorden van de duivel', de Bijenkorf, 1993
Klever, Wim, 'Mannen rond Spinoza', Verloren, 1997

Hieronder kopie van de titel pagina's van respectievelijk Sanders' Woorden van de duivel en een reprint van Koerbagh's Een Bloemhof. Sanders' boekje bevat een hertaalde greep van ruim 150 trefwoorden uit Koerbagh's Een bloemhof.
Bijlagen
img033.jpg
img033.jpg (124.24 KiB) 2982 keer bekeken
img031.jpg
img031.jpg (167.97 KiB) 2982 keer bekeken
fred neerhoff
 
Berichten: 3136
Geregistreerd: di 13 dec 2011, 09:55

Re: 'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor David Bakker » zo 26 feb 2012, 17:01

fred neerhoff schreef:Naast een aanbeveling voor vakgenoten om - zoals hij in zijn inleiding schreef - in hun moerstaal te spreken, had Koerbagh met zijn 't Nieuw Woorden Boek ook een politiek doel voor ogen. Hij wilde korte metten maken met het verhullende juridische jargon waarmee de regenten klasse zich bediende en handhaafde.


Hieruit blijkt dat vrijdenken - Koerbagh is bij uitstek een vrijdenker - breder is dan atheisme.
David Bakker
Beheerder
 
Berichten: 867
Geregistreerd: ma 28 nov 2011, 00:35

Re: 'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor fred neerhoff » zo 26 feb 2012, 22:59

David Bakker schreef:Hieruit blijkt dat vrijdenken - Koerbagh is bij uitstek een vrijdenker - breder is dan atheisme.


Nog los van Koerbagh: Vrijdenken is een sterker merk dan atheïsme, weet je nog?
fred neerhoff
 
Berichten: 3136
Geregistreerd: di 13 dec 2011, 09:55

Re: 'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor fred neerhoff » do 14 maart 2013, 11:05

Aan de eerder genoemde bronnen over leven en werk van Adriaan Koerbagh:

Meinsma, K. O., 'Spinoza en zijn kring', Martinus Nijhoff, 1896
Van Moerkerken, P.H., 'Een strijder voor het vrije denken', Van Oorschot, 1948
Vandenbossche, Hubert, 'Adriaan Koerbagh en Spinoza', Mededelingen XXXIX vanwege het Spinozahuis, Brill, 1978
Sanders, Ewoud, 'Woorden van de duivel', de Bijenkorf, 1993
Klever, Wim, 'Mannen rond Spinoza', Verloren, 1997

toegevoegen:

Leeuwenburgh, Bart, 'Het noodlot van een ketter, Adriaan Koerbagh 1633 - 1669', Van Tilt, 2013
fred neerhoff
 
Berichten: 3136
Geregistreerd: di 13 dec 2011, 09:55

Re: 'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor hagenaars » vr 15 maart 2013, 05:10

We moesten misschien een keer een excursie organiseren. Versteviging van de band met onze volgers. Op bezoek in het Rasphuis aan de Kalverstraat en Heiligeweg. Direct om de hoek is ook nog het fameuze café De Engelse Reet, Het was niet de bedoeling dat de veroordeelden werden gedood, maar zij stierven toch meestal vroeg, het regiem was barbaars. Tucht en hard werken. Genadeloos.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Rasphuis_(Amsterdam)

Nota bene, er is wel degelijk een aardig kort artikel over Het Rasphuis, met enig zoeken vindt je het wel. Trouwens in de binnenplaats van het Historisch Museum aan de Kalverstraat is nog wel iets te zien en horen over de zeventiende eeuwse praktijken met ketters.

Het Rasphuis was een tuchthuis in Amsterdam dat in 1596 werd gevestigd in het voormalige Clarissenklooster aan de Heiligeweg. In 1815 werd het opgeheven, en in 1892 ...
hagenaars
 
Berichten: 4941
Geregistreerd: di 13 dec 2011, 05:32

Re: 'Een Bloemhof' van Adriaan Koerbagh

Berichtdoor fred neerhoff » za 17 mei 2014, 06:39

Meer over Adriaan Koerbagh en zijn boek Een ligt zie http://historiek.net/vrijdenker-koerbag ... eid/42766/
fred neerhoff
 
Berichten: 3136
Geregistreerd: di 13 dec 2011, 09:55


Keer terug naar Vrijdenkerij

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast